काठमाडौं । आज काठमाडौं उपत्यकामा परम्परागत रूपमा मनाइने घोडेजात्रा पर्व विभिन्न कार्यक्रमका साथ धूमधामपूर्वक मनाइँदैछ । हरेक वर्ष चैत कृष्ण औँसीका दिन पर्ने यस पर्वका अवसरमा सरकारले काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ । घोडेजात्राको मुख्य आकर्षण राजधानीको टुँडिखेलमा आयोजना हुने विशेष समारोह हो । नेपाली सेनाद्वारा आयोजित उक्त कार्यक्रममा अश्वकला, शारीरिक व्यायाम, युद्धकला तथा अनुशासन प्रदर्शन गरिँदै छ । परम्परा र आधुनिक सैनिक कौशलको समिश्रण झल्काउने यस प्रदर्शनले हरेक वर्ष दर्शकको ध्यान आकर्षित गर्दै आएको छ । समारोहमा राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्रीसहित उच्चपदस्थ सरकारी अधिकारी, कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिको उपस्थिति रहने गर्दछ ।
घोडेजात्रा पर्व केवल मनोरञ्जन वा प्रदर्शनमा सीमित छैन, यससँग गहिरो धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास गाँसिएको छ । जनश्रुतिअनुसार, प्राचीनकालमा टुँडिखेलको पूर्व-दक्षिण दिशामा रहेको एक रूखमा ‘गुरुमापा’ नामक राक्षस बस्ने गर्दथ्यो, जसले शहरका बालबालिकामाथि आक्रमण गरी दुःख दिने विश्वास थियो ।
स्थानीयवासीले अनेक प्रयासपछि उक्त राक्षसको संहार गरे पनि त्यसको प्रेतात्मा पुनः जागृत भई अनिष्ट गर्न सक्ने भय रहिरह्यो ।
यसै विश्वासका आधारमा हरेक वर्ष चैत कृष्ण औँसीका दिन घोडा दौडाएर गुरुमापाको आत्मालाई घोडाको टापले कुल्ची दबाउने परम्परा बसालिएको मानिन्छ । घोडाको टापबाट उत्पन्न ध्वनि र गति दुष्ट शक्तिलाई नष्ट गर्ने प्रतीकका रूपमा लिइन्छ ।
यसका अतिरिक्त, बालबालिकाको सुरक्षाको कामना गर्दै आजै राति सोही रूखको फेदमा गुरुमापालाई भोजन अर्पण गर्ने चलन पनि रहिआएको छ । यस्तो गरेपछि वर्षभर बालबालिकामाथि कुनै अनिष्ट नहुने विश्वास राजधानीवासीमा गहिरो रूपमा स्थापित छ ।
आधुनिक समयमा पनि घोडेजात्रा पर्वले परम्परा र वर्तमानबीचको सेतुको रूपमा भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ । एकातर्फ यसले ऐतिहासिक कथा, जनविश्वास र सांस्कृतिक पहिचानलाई जीवन्त राखेको छ भने अर्कोतर्फ नेपाली सेनाको अनुशासन, क्षमता र तयारीलाई जनसमक्ष प्रस्तुत गर्ने अवसरका रूपमा स्थापित भएको छ । घोडेजात्रा केवल एक पर्व मात्र नभई काठमाडौं उपत्यकाको सांस्कृतिक पहिचान, ऐतिहासिक स्मृति र सामाजिक एकताको प्रतीकका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ ।
