काठमाडौँ । विश्व फुटबलको सबैभन्दा प्रतिष्ठित प्रतियोगिता फिफा विश्वकप २०२६ आजदेखि सुरु हुँदैछ । विश्वकप सुरु भएसँगै संसारभरका करोडौँ फुटबलप्रेमीको ध्यान फेरि एकपटक हरियो मैदानतर्फ केन्द्रित भएको छ । चार वर्षको प्रतीक्षापछि आयोजना हुन लागेको यो संस्करण विगतका सबै विश्वकपभन्दा धेरै दृष्टिले विशेष मानिएको छ । सहभागी टोलीको सङ्ख्या वृद्धि, खेल सङ्ख्यामा विस्तार, तीन राष्ट्रद्वारा संयुक्त आयोजना तथा नयाँ प्रविधि र नियमहरूको प्रयोगका कारण विश्वकप २०२६ इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो फुटबल महोत्सवका रूपमा स्थापित हुँदैछ ।
यसपटक विश्वकप अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेका छन् । विश्वकपको करिब सय वर्ष लामो इतिहासमा पहिलोपटक तीन राष्ट्रले मिलेर प्रतियोगिता सञ्चालन गर्न लागेका हुन् । उद्घाटन खेल मेक्सिको सिटीमा हुनेछ भने प्रतियोगिताका खेलहरू तीन देशका १६ सहरमा सञ्चालन गरिनेछन् । यसले प्रतियोगितालाई केवल खेलकुदीय कार्यक्रम मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय सांस्कृतिक र आर्थिक उत्सवको रूप दिएको छ ।
४८ टोलीको विश्वकप
विश्वकप २०२६ को सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन सहभागी टोलीको सङ्ख्यामा देखिएको छ । यसअघि ३२ टोलीले मात्र अन्तिम चरणमा प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर पाउँथे । अब भने ४८ राष्ट्रले सहभागिता जनाउने भएका छन् । यसले विश्व फुटबलमा नयाँ राष्ट्रहरूको प्रवेशलाई सहज बनाएको छ भने धेरै खेलाडीलाई विश्व मञ्चमा आफ्नो प्रतिभा प्रदर्शन गर्ने अवसर पनि प्रदान गरेको छ ।
टोलीको संख्या बढेसँगै खेलहरूको संख्या पनि ६४ बाट बढेर १०४ पुगेको छ । प्रतियोगिता ३९ दिनसम्म सञ्चालन हुनेछ, जुन विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा लामो अवधि हो । यसबाट दर्शकहरूले थप खेल हेर्न पाउनेछन् भने आयोजक राष्ट्रहरूले पर्यटन, होटल, यातायात तथा सेवा क्षेत्रमा ठूलो आर्थिक लाभ प्राप्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
यसपटक टोलीहरूलाई १२ समूहमा विभाजन गरिएको छ । ‘ए’ देखि ‘एल’ समूहसम्म चार–चार टोली रहने व्यवस्था गरिएको छ । समूह चरण र नकआउट चरणका खेलहरूले विश्वभर फुटबलको माहोल झनै व्यापक बनाउने विश्वास गरिएको छ ।
उपाधिका प्रमुख दाबेदार
विश्वकप २०२६ मा गत विजेता अर्जेन्टिना पुनः सबैभन्दा बलियो दाबेदारका रूपमा हेरिएको छ । कप्तान लियोनेल मेस्सीको नेतृत्व, सन्तुलित टोली र अनुभवका कारण अर्जेन्टिना लगातार दोस्रो उपाधिको खोजीमा रहनेछ ।
युरोपेली च्याम्पियन स्पेन पनि उत्कृष्ट लयमा रहेको टोली मानिएको छ । युवा तथा अनुभवी खेलाडीहरूको संयोजनले स्पेनलाई बलियो प्रतिस्पर्धी बनाएको छ । त्यसैगरी फ्रान्स तेस्रो विश्वकप जित्ने लक्ष्यसहित मैदानमा उत्रँदैछ । आक्रमणात्मक खेलशैली र प्रतिभाशाली खेलाडीहरूको उपस्थितिले फ्रान्सलाई उपाधि दाबेदारको सूचीमा राखेको छ ।
इंगल्यान्ड, पोर्चुगल, ब्राजिल र जर्मनीलाई पनि उपाधिको प्रतिस्पर्धाबाट बाहिर राख्न सकिँदैन । विश्वकपमा पाँचपटक विजेता बनेको ब्राजिल छैटौँ उपाधिको खोजीमा छ भने चारपटकको विजेता जर्मनी विगत दुई संस्करणमा भोगेको निराशाजनक नतिजाबाट मुक्त हुन चाहन्छ ।
पोर्चुगलका कप्तान क्रिस्टियानो रोनाल्डोका लागि पनि यो सम्भवतः अन्तिम विश्वकप हुनसक्छ । त्यसैले उनी र उनको टोली ऐतिहासिक सफलता हासिल गर्ने लक्ष्यमा केन्द्रित हुनेछन् । क्रोएसिया, मोरक्को, नेदरल्यान्ड्स र बेल्जियमजस्ता टोलीले पनि ठूला राष्ट्रहरूलाई चुनौती दिनसक्ने क्षमता राख्छन् ।
विश्वकप इतिहासमा सबैभन्दा सफल राष्ट्र ब्राजिल हो । उसले पाँचपटक विश्वकप जितेको छ । जर्मनी र इटालीले चार–चारपटक उपाधि जितेका छन् भने अर्जेन्टिनाले तीनपटक विश्वविजेता बन्ने गौरव हासिल गरेको छ । फ्रान्स र उरुग्वेले दुई–दुईपटक उपाधि जितेका छन् ।
व्यक्तिगत उपलब्धितर्फ हेर्दा जर्मनीका मिरोस्लाभ क्लोस विश्वकप इतिहासका सर्वाधिक गोलकर्ता हुन् । उनले चार संस्करणमा गरी १६ गोल गरेका थिए । ब्राजिलका रोनाल्डो १५ गोलसहित दोस्रो स्थानमा छन् । अर्जेन्टिनाका लियोनेल मेस्सीले हालसम्म १३ गोल गरिसकेका छन् ।
मेस्सीको ऐतिहासिक छैटौँ विश्वकप
विश्व फुटबलका महानतम खेलाडीमध्ये एक लियोनेल मेस्सीका लागि विश्वकप २०२६ विशेष हुनेछ । उनी छैटौँपटक विश्वकप खेल्ने पहिलो खेलाडीमध्ये एक बन्नेछन् । सन् २००६ मा विश्वकपमा डेब्यु गरेका मेस्सीले २०२२ मा अर्जेन्टिनालाई विश्वविजेता बनाउँदै आफ्नो करियरको सबैभन्दा ठूलो सपना पूरा गरेका थिए ।
कतार विश्वकपमा उनले सात गोल गर्दै अर्जेन्टिनालाई उपाधिसम्म पु¥याएका थिए । यसपटक पनि उनी आफ्नो टोलीलाई सफल बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिकामा रहने अपेक्षा गरिएको छ । धेरै विश्लेषकले यसलाई मेस्सीको अन्तिम विश्वकपका रूपमा समेत हेरेका छन् ।
पुरस्कार र आर्थिक प्रभाव
विश्वकप केवल खेलकुदीय प्रतिष्ठाको विषय मात्र होइन, आर्थिक दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण प्रतियोगिता हो । फिफाले विजेता टोलीलाई ५ करोड अमेरिकी डलर पुरस्कार प्रदान गर्ने घोषणा गरेको छ । उपविजेताले ३ करोड ३० लाख डलर प्राप्त गर्नेछ भने तेस्रो र चौथो स्थानका टोलीले क्रमशः २ करोड ९० लाख र २ करोड ७० लाख डलर प्राप्त गर्नेछन् ।
विश्वकप ट्रफीको मूल्यसमेत अत्यन्त उच्च छ । १८ क्यारेट सुनबाट बनेको यो ट्रफीको अनुमानित मूल्य दुई लाख ४२ हजार डलरभन्दा बढी रहेको छ । ट्रफी फिफाको स्थायी सम्पत्ति रहने भएकाले विजेता टोलीले यसको प्रतिकृति मात्र प्राप्त गर्ने व्यवस्था छ ।
नयाँ नियम र प्रविधिको प्रयोग
विश्वकप २०२६ मा खेललाई अझ निष्पक्ष र आकर्षक बनाउन विभिन्न नयाँ नियम लागू गरिएका छन् । भिडियो सहायक रेफ्री (भीएआर) प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाइएको छ । रेफ्रीका निर्णयहरूको पुनरावलोकन गर्न सकिने भएकाले विवादास्पद निर्णय कम हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
समय खेर फाल्ने प्रवृत्ति रोक्न थ्रो–इन र गोलकिकका लागि समयसीमा निर्धारण गरिएको छ । खेलाडी परिवर्तन गर्दा १० सेकेन्डभित्र मैदान छोड्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । घाइते खेलाडीले उपचारपछि कम्तीमा ६० सेकेन्ड मैदानबाहिर बस्नुपर्ने नियम पनि लागू गरिएको छ ।
नेपाल र विश्वकपको यात्रा
विश्वकपको चर्चा हुँदा नेपालका लागि भने यो अझै पनि सपनाजस्तै प्रतियोगिता बनेको छ । नेपालले हालसम्म नौ पटक विश्वकप छनोट चरणमा सहभागिता जनाएको भए पनि अन्तिम चरणमा पुग्न सकेको छैन । १९८६ को विश्वकप छनोटबाट यात्रा सुरु गरेको नेपालले केही स्मरणीय उपलब्धि हासिल गरे पनि विश्वस्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न अझै धेरै दूरी तय गर्न बाँकी छ ।
नेपालले छनोट चरणमा मकाउ, टिमोर लिस्टे र चाइनिज ताइपेईजस्ता टोलीमाथि महत्वपूर्ण जित हासिल गरेको इतिहास छ । हरि खड्का, निराजन रायमाझी, अनिल गुरुङ, अन्जन विष्टलगायत खेलाडीहरूले छनोट चरणमा उल्लेखनीय योगदान दिएका छन् । तर युएई, बहराइन, जोर्डन र यमनजस्ता बलिया एसियाली टोलीविरुद्ध नेपालले अपेक्षित सफलता पाउन सकेको छैन ।
नेपाल विश्वकपमा पुग्न चाहने हो भने सर्वप्रथम एसियाली स्तरमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ । घरेलु पूर्वाधार सुधार, दीर्घकालीन योजना, युवा विकास कार्यक्रम तथा अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव वृद्धि नगरी विश्वकपको सपना पूरा गर्न कठिन हुनेछ ।
फिफा विश्वकप २०२६ केवल फुटबल प्रतियोगिता मात्र होइन, विश्व समुदायलाई जोड्ने एउटा विशाल अन्तर्राष्ट्रिय उत्सव हो । ४८ टोली, १०४ खेल, तीन आयोजक राष्ट्र, नयाँ प्रविधि र विश्वस्तरीय प्रतिस्पर्धाले यसलाई इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो विश्वकप बनाएको छ । अर्जेन्टिना, ब्राजिल, फ्रान्स, स्पेन, जर्मनी र इङ्ग्ल्यान्डजस्ता शक्तिशाली टोलीहरूबीचको प्रतिस्पर्धाले दर्शकलाई रोमाञ्चित बनाउने निश्चित छ ।
साथै, विश्वकपले फरक भाषा, संस्कृति र भूगोलका मानिसहरूलाई एउटै भावनात्मक सूत्रमा बाँध्ने काम गर्छ । खेलकुदमार्फत शान्ति, सहअस्तित्व र विश्वव्यापी एकताको सन्देश फैलाउने यो प्रतियोगिता विश्व खेलकुद इतिहासको सबैभन्दा प्रभावशाली आयोजनामध्ये एक बनेर रहनेछ । नेपालका लागि पनि यो प्रतियोगिता प्रेरणाको स्रोत बन्न सक्छ, जहाँ एक दिन नेपाली टोलीले पनि विश्वकपको मञ्चमा आफ्नो झण्डा फहराउने सपना बोकेको छ ।
